Venedik Bienali 15. uluslararası Mimarlık Sergisi Türkiye Pavyonu Darzanà: İki Tersane, Bir Vasıta

Dünyanın önde gelen mimarlık etkinliklerinden Venedik Bienali 15. Uluslararası Mimarlık Sergisi, 
28 Mayıs-27 Kasım 2016 tarihleri arasında düzenleniyor. İstanbul Kültür Sanat Vakfı’nın (İKSV) koordinasyonunu yürüttüğü Türkiye Pavyonu sergisi, Schüco Türkiye ve VitrA’nın eş sponsorluğunda gerçekleştiriliyor.

Venedik Bienali 15. Uluslararası Mimarlık Sergisi Türkiye Pavyonu’nda, küratörler Feride Çiçekoğlu, Mehmet Kütükçüoğlu ve Ertuğ Uçar önderliğindeki Hüner Aldemir, Caner Bilgin, Hande Ciğerli, Gökçen Erkılıç, Nazlı Tümerdem ve Yiğit Yalgın’dan oluşan proje ekibinin, Cemal Emden ile Namık Erkal’ın küratöryel işbirliğiyle şekillendireceği Darzanà başlıklı proje yer alacak.

Darzanà bir zamanlar Akdeniz’in ikiz limanları olan tersane kentleri Venedik ve İstanbul arasında bir köprü kurmak ve iki kentin ortak kültürel mirasını vurgulayarak bunun dil ve mimarideki izlerini gelecek hayallerine yansıtmak için biçimleniyor. Projenin adı olan Darzanà, Türkçede ‘tersane’ ve İtalyancada aynı anlama gelen ‘arsenale’ sözcükleriyle ortak kökenden geliyor.

Türkiye Pavyonu, bienalin ana mekânlarından Arsenale’deki Sale d’Armi binasında bulunuyor.

BASIN TOPLANTISI

Venedik Bienali 15. Uluslararası Mimarlık Sergisi Türkiye Pavyonu’nda yer alacak projenin detayları, proje ekibi tarafından, 7 Mart akşamı İstanbul Deniz Müzesi’nde yapılan basın toplantısıyla açıklandı.

Toplantıda İKSV Genel Müdürü Görgün Taner ile Türkiye Pavyonu mimarlık sergisi eş sponsorları Schüco Türkiye adına Genel Müdür Can Eren ve VitrA adına Eczacıbaşı Yapı Ürünleri Grubu Başkanı Atalay Gümrah da birer konuşma yaptı.

Toplantının açış konuşmasını yapan İKSV Genel Müdürü Görgün Taner “Venedik Bienali sergilerinin yer aldığı Arsenale binasında ülkemize kazandırılan kalıcı mekân sayesinde bir kez daha bu sergiye katılıyoruz. Ülkemizin bu etkinlikte yer almasını önemsiyor ve ülkemizdeki yaratıcı sektöre de zenginlik kattığına inandığımız bu serginin koordinasyonunu üstlenmekten büyük mutluluk duyuyoruz. Küratörlerimiz ve proje ekibi, Türkiye Pavyonu için heyecan verici ve dikkat çekici bir sergi hazırlıyor. Tüm proje ekibine, sponsorlarımıza ve Türkiye Pavyonu’na destek veren tüm kişi, kurum ve kuruluşlara teşekkürlerimi sunuyorum,” dedi.

Schüco Türkiye Genel Müdürü Can Eren “İlk kez 2014 yılında İKSV tarafından Venedik Bienali Uluslararası Mimarlık Sergisi Türkiye Pavyonu’na destek önerisi geldiğinde Avrupa ve dünya genelinde ekonomik tablonun olumsuz yönde eğilim göstermesi nedeniyle merkezi bir kararla tanıtım ve sponsorluk bütçemiz önemli ölçüde daraltılmıştı. Buna karşın Venedik Mimarlık Bienali projesi o dönemde bütün dünyada hiç tereddütsüz onayladığımız nadir projelerden biriydi. O gün verdiğimiz desteğin kesinlikle doğru adrese gittiğini daha sonra yaşadık ve gördük. Bugün de gene sizlerle beraberiz. Çünkü Türk mimarlığının dünyanın bu çok önemli sergi alanında iyi temsil edilmesinin gereğine inancımız ve bunun sunumunun da, İKSV’nin ehil ellerinde en doğru şekilde yapılacağına güvenimiz sonsuz,” dedi.

VitrA adına konuşan Eczacıbaşı Yapı Ürünleri Grubu Başkanı Atalay Gümrah ise “Ülkemizin sahip olduğu zengin kültürel mirasın ve tarihi dokunun, hepimiz için önem taşıyan mimarlık ve kent planlaması adına, kıymetli bir fırsat olduğunu düşünüyoruz. VitrA markamızla kuruluşumuzdan bu yana, tasarımı ve mimarlığı odağına alan çalışmalar yapıyor, toplumsal hayatı geliştiren girişimlerin desteklenmesini önemsiyoruz. Sektörün tüm aktörleriyle işbirliği ve paylaşım içindeyiz. Özellikle, mimarlık alanındaki yaratıcı zihinlerin beslenmesi ve gelişmesi için uygun platformlar oluşturuyor ve bu alandaki birçok projeye destek veriyoruz. Bu doğrultuda, Türkiye’nin ve İKSV’nin yıllardır hayali olan, geçtiğimiz bienalde hayata geçen Venedik Mimarlık Bienali Türkiye Pavyonu sergisine bu yıl da desteğimizi sürdürüyoruz,” dedi.

Türkiye Pavyonu’ndaki sergi, İKSV’nin koordinasyonunda, Schüco Türkiye ve VitrA’nın eş sponsorluğunda, Competenza’nın prodüksiyon desteği, AKDO (Silkar Madencilik) katkıları, TC Dışişleri Bakanlığı ile TC Kültür ve Turizm Bakanlığı himayesinde gerçekleştiriliyor. İKSV’nin girişimi ve 21 destekçinin katkılarıyla, Arsenale’de 20 yıllığına kiralanan uzun süreli mekân sayesinde Türkiye 2014 yılından sonra ikinci defa Venedik Bienali Uluslararası Mimarlık Sergisi’nde yer alacak.

TEMA METNİ

Darzanà: İki Tersane, Bir Vasıta

İstanbul ve Venedik tersaneleri arasında bir köprü kuracak proje, başlığını Akdeniz’e özgü melez bir sözcükten alıyor. Aynı anlama gelen ‘tersane’ ve ‘arsenale’ sözcükleriyle ortak kökene sahip olan Darzanà, Lingua Franca’ya da atıfta bulunuyor. Lingua Franca, 11. yüzyıl ile 19. yüzyıl arasında Akdeniz coğrafyasında denizciler, seyyahlar, tüccarlar, kısacası aynı dili konuşmadıkları halde birbirleriyle anlaşması gereken insanlar arasında kullanılan melez bir dil. Benzer şekilde ortak bir mimari dilden söz etmek ve bunu Architectura Franca olarak tanımlamak da mümkün.

Bugün farklı kimliklere ve ölçeklere sahip Venedik ve İstanbul’un, geçmişte birbirini yansılayan ve benzer üretimler yapan tersanelerinin ortak nüvesi, tekne inşaatının yapıldığı ve sonrasında teknelerin suya bırakıldığı, denize dik konumlanmış, boyutları tekne boyutlarıyla ilişkili, Türkçede “göz”, İtalyancada “volti” denen mekânlar. Darzanà projesi için de Haliç kıyılarındaki tersane yapılarının içinde, terk edilmiş bir gözde, atık malzemelerden son bir tekne, bir baştarda inşa edilecek. Sale d’Armi binasındaki Türkiye Pavyonu’nun yer aldığı göze taşınacak ve orada tekrar kurulacak.

Kökeni Latin dillerinde bastardo sözcüğünden gelen baştarda, hem kürekli hem yelkenli bir kadırga türü. Akdeniz’e özgü melezliği simgeleyen bu kavram, Darzanà projesinin de vasıtası olacak. Baştarda, bugün biri bir megakentte çürümeye terk edilen, diğeri bir müzekentte yılın belli zamanlarında hayat bulan iki göz arasında köprü olacak. Suya sınır çekilemeyeceğini, sözcükler arasına tel örgü gerilemeyeceğini gösterirken, cepheleri ve sınırları eşiklere ve uzlaşma alanlarına çevirmenin ipuçlarını arayacak. Mimarlık pratiği cepheleşmelere, çatışmalara ve sınır çekip içine kapanmalara, mesleği terk edip başka işlerle uğraşmalara yatkın bir alan. Mimarlığa devam ederek çatışma alanlarını uzlaşma mekânlarına dönüştürmenin mümkün olup olmadığı sorusu Darzanà projesinin ana temasını oluşturacak.

Darzanà Kitabı ve Projeye Özel Çanta

Darzanà projesine eşlik etmek üzere bir kitap hazırlanıyor. Kitapta, Haliç’teki tersanelerin kuruluşundan altın çağını yaşadığı döneme ve kullanılmaz hale geldiği zamanımıza kadar yayılan tarih, farklı arşiv malzemeleriyle hikâyelendirilecek. Feride Çiçekoğlu editörlüğünde hazırlanan kitapta, Namık Erkal ve Vera Costantini’nin yazılarıyla Cemal Emden’in fotoğrafları yer alacak. Kitabın tasarımını serginin tüm görsel malzemelerini de hazırlayan Bülent Erkmen üstleniyor. Yapı Kredi Yayınları tarafından dağıtılacak kitap, Türkçe ve İngilizce olarak basılacak ve Venedik Mimarlık Bienali açılışıyla kitapçılarda satışa sunulacak.

Ayrıca, Darzanà projesine özel bir çanta da tasarlanıyor. Proje ekibinden Hüner Aldemir’in tasarladığı çantalar kullanılmış yelken bezlerinden yapılıyor.

Türkiye Pavyonu Ön Etkinliği

Venedik Bienali 15. Uluslararası Mimarlık Sergisi Türkiye Pavyonu’nda yer alacak projeyle ilgili 5 Nisan Salı akşamı Salon İKSV’de bir etkinlik gerçekleştirilecek. Proje için küratöryel işbirliği yapan Cemal Emden ve Namık Erkal, İstanbul’daki tersanelerin tarihini fotoğraflar ve hikâyeler üzerinden katılımcılara aktaracak. Ücretsiz olarak gerçekleştirilecek söyleşinin detayları www.iksv.org adresinden takip edilebilir.

Türkiye Pavyonu Seçici Kurulu

İki aşamalı bir açık çağrı sonucunda Darzanà başlıklı projeyi belirleyen Seçici Kurul üyeleri arasında; Kadir Has Üniversitesi, Sanat ve Tasarım Fakültesi, Mimarlık Bölüm Başkanı, Harvard Üniversitesi Tasarım Yüksek Okulu (Graduate School of Design-GSD) Öğretim Üyesi Prof. Dr. Sibel Bozdoğan; İstanbul Modern Müzesi Direktörü Levent Çalıkoğlu; Abdullah Gül Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Arzu Erdem; Kadir Has Üniversitesi İstanbul Çalışmaları Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü, Kadir Has Üniversitesi, İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Güvenç; Hatırlı Mimarlık Ltd. Şti. Kurucu Ortağı, TSMD (Türk Serbest Mimarlar Derneği) Üyesi ve ODTÜ Mimarlık Bölümü yarı zamanlı Öğretim Görevlisi Yeşim Hatırlı; Dünya Mimarlık Birliği Kurucu Başkanı Prof. Dr. Süha Özkan ve Bilgi Üniversitesi, Mimarlık Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Uğur Tanyeli yer alıyor.

Venedik Bienali 15. Uluslararası Mimarlık Sergisi

Venedik Bienali 15. Uluslararası Mimarlık Sergisi’nde, Alejandro Aravena küratörlüğünde gerçekleştirilecek Reporting from the Front başlıklı ana serginin yanı sıra Arsenale ve Giardini ile kentin farklı noktalarına yayılan 62 ülkenin pavyonları da yer alacak. Filipinler, Kazakistan, Nijerya, Seyşeller ve Yemen bu sene ilk defa Venedik Bienali Uluslararası Mimarlık Sergisi’ne katılacak ülkeler olacak.

Ayrıntılı bilgi için :
www.iksv.org ve turkiyepavyonu16.iksv.org

Venedik Bienali 15. Uluslararası Mimarlık Sergisi Türkiye Pavyonu’nu sosyal medyada takip etmek için:
facebook.com/istanbulkultursanatvakfi
twitter.com/iksv_istanbul
instagram.com/iksv_istanbul

BİYOGRAFİLER

Feride ÇİÇEKOĞLU

Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Mimarlık Fakültesi’nden aldığı lisans ve yüksek lisans derecelerinden sonra doktorasını Pennsylvania Üniversitesi’nde 1976’da tamamladı. Philadelphia’daki kentsel yenilemeyi eleştirdiği doktora tezinin ardından Türkiye’de mimarlık alanında başladığı akademik kariyeri 12 Eylül 1980 askeri darbesiyle kesintiye uğradı. Dört yıllık cezaevi sürecinin anılarıyla yazdığı ilk kitabı “Uçurtmayı Vurmasınlar” aynı zamanda ilk senaryosunun temelini oluşturdu. Filmin kazandığı başarı Çiçekoğlu’nu sinemaya yönlendirdi ve yazdığı yeni senaryoların yanı sıra sinemada akademik kariyer yaparak bu alanda profesör oldu. Mimarlıkla bağını koparmayan Çiçekoğlu, özellikle şehir ve sinema ilişkisine yoğunlaştı. Halen İstanbul Bilgi Üniversitesi Sinema ve Televizyon Bölümü’nde öğretim üyesidir.

Mehmet V. KÜTÜKÇÜOĞLU

ODTÜ Mimarlık Bölümü’nden 1989 yılında mezun oldu. İsviçre’de başladığı lisansüstü çalışmalarını 1992 yılında Los Angeles’taki SCI-ARC Mimarlık Okulu’nda tamamladı. Mesleki faaliyetlerine paralel olarak yürüttüğü akademik çalışmalar çerçevesinde SCI-ARC, ODTÜ, Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul Teknik Üniversitesi’nde dersler verdi. İstanbul Bilgi Üniversitesi Mimarlık Yüksek Lisans Programı’nda stüdyo yürütücülüğü yaptı. Kent, mimarlık ilişkisi ve mimarlık mesleği üzerine yazdığı makaleleri çeşitli mecralarda yayınlandı. İstanbul Deniz Müzesi, İzmir Opera Binası, Yapı Kredi Galatasaray Kültür Merkezi gibi projeler ile TEGET ortaklarından biri olarak profesyonel yaşamını sürdürüyor.

Ertuğ UÇAR

Antalya Lisesi’ni bitirdi. ODTÜ Mimarlık Bölümü’nden 1993 yılında mezun oldu. Lisansüstü çalışmalarını aynı bölümde 1999 yılında tamamladı. Dergi ve gazetelere kent, mimarlık ve tasarım konularında makaleler yazıyor. Yayınlanmış dört öykü kitabı bulunuyor. 2005-2007 yılları arasında Yıldız Teknik Üniversitesi, 2007-2014 arasında İstanbul Teknik Üniversitesi Mimari Tasarım stüdyolarında yürütücülük yaptı. VitrA Çağdaş Mimarlık Dizisi sergilerinden ikincisi, “Lütfen Rahatsız Etmeyin”in küratörü oldu. ZKM Karlsruhe ve Siemens Sanat’taki “İstatistiklal” sergilerinin tasarımcılarındandı. İstanbul Deniz Müzesi, İzmir Opera Binası, Yapı Kredi Galatasaray Kültür Merkezi gibi projeler ile TEGET ortaklarından biri olarak profesyonel yaşamını sürdürüyor.

Cemal EMDEN

Cemal Emden, lisans ve lisansüstü eğitimini Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nde tamamlayarak 1992 yılında yüksek mimar unvanıyla mezun oldu. Fotoğrafa olan ilgisini üniversite yıllarında eğitimiyle birleştirerek “mimari fotoğraf” alanında uzmanlaşan Emden, yurt içi ve yurt dışında önemli birçok dergi, kitap, sergi vb. projelerde yer aldı. Fotoğraf ve mimarlık çalışmalarını halen “Stüdyo Mimarlık” bünyesinde sürdürüyor.

Namık ERKAL

Namık Erkal, ODTÜ Mimarlık Bölümü’nde Doçent olarak görev yapıyor. Akademik çalışmaları ve yayınları erken modern kent morfolojisi, kent sınırının mimarisi, Osmanlı döneminde çarşı, gümrük ve liman yapıları ile özellikle İstanbul kent tarihini kapsıyor. Erkal’ın tarihi çevrede yeni yapılar ve müze konularına odaklanan proje çalışmaları bulunuyor.

Hüner ALDEMİR

Koç Özel Lisesi’nin ardından New York’da Pratt Enstitüsü’nün Moda Tasarımı Bölümü’nden 2012’de mezun oldu. Eğitim sonrası Amerikalı moda tasarımcısı Peter Som’un tasarım ofisinin profesyonel kadrosuna katıldı. New York’da farklı defile ve moda etkinliklerinde tasarım ve proje yönetimi alanlarında görev aldı. 2014’den bu yana İstanbul’da Shopi go ve Lidyana gibi e-ticaret sektörünün önde gelen internet sitelerinde marka müdürü ve proje sorumlusu olarak çalışıyor.

Caner BİLGİN

İstanbul Erkek Lisesi’ni bitirdikten sonra lisans derecesini 2009 yılında İstanbul Kültür Üniversitesi’nden aldı. 2008-2009 yılları arasında değişim programıyla Technische Universiteit Eindhoven’da bulundu. Yüksek lisans eğitimini ise 2011 yılında İstanbul Bilgi Üniversitesi’nde tamamladı. 2011-2014 yılları arası TEGET Mimarlık’ta Mehmet Kütükçüoğlu ve Ertuğ Uçar’la çalıştı. Bir yandan, 2012 yılından itibaren İstanbul Bilgi Üniversitesi bünyesinde yarı zamanlı öğretim görevlisi olarak çalışıyor.

Emine Hande CİĞERLİ

Lisans eğitimini 2009 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nde tamamladı. Yüksek lisans eğitimini ise 2011 yılında Bilgi Üniversitesi Mimari Tasarım Bölümü’nde yaptı. Bu dönemde çeşitli yarışmalara ve atölyelere katıldı. 2012 yılından itibaren TEGET Mimarlık’ta çalışıyor. Aynı zamanda proje asistanı olarak Bilgi Üniversitesi’nde Mehmet Kütükçüoğlu ile birlikte atölyelere katılıyor.

Gökçen ERKILIÇ

ODTÜ Mimarlık Bölümü’nden mezun oldu. Politecnico di Milano, Westminster Üniversitesi ve Columbia Üniversitesi ile birlikte değişim programları, kolaboratif stüdyolar, çalıştaylarda yer aldı. Disiplinlerarası mimarlık ve kent çalışmaları konusundaki ilgi alanına Milano endüstriyel alanı dönüşümü: Incubation Ex-Falck Area projesi ile yöneldi. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yüksek Lisans Programı’nda İstanbul şehir merkezinden çeperine faklı ölçeklerde, Haliç Tersaneleri, Arnavutköy Tarım Rotası, Süleymaniye Mahallesi Kentsel Dönüşümü araştırma projelerinde yer aldı. Bugün TEGET Mimarlık’ta mimari çalışmalarına ve İstanbul Teknik Üniversitesi’nde doktora çalışmalarına devam ediyor.

Nazlı TÜMERDEM

Üsküdar Amerikan Lisesi’ni bitirdikten sonra lisans derecesini 2008 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi’nden aldı. 2005-2006 yılları arasında değişim programıyla Politecnico di Milano’da bulundu. Yüksek lisans eğitimini ise 2011 yılında İstanbul Bilgi Üniversitesi’nde tamamladı. İstanbul, Ljublana ve Zagreb’de mimarlık ofislerinde çalıştı ve İstanbul Bilgi Üniversitesi’nde araştırma görevlisi olarak bulundu. 2012 yılından itibaren İstanbul Teknik Üniversitesi Mimari Tasarım Programı’nda coğrafya ve ulaşım altyapısının uzlaşma olasılıklarını araştırdığı doktora çalışmalarına devam ediyor. 2013 yılından bu yana TEGET Mimarlık’ta çalışıyor.

Yiğit YALGIN

Ankara’da Tevfik Fikret Lisesi’ndeki eğitimi sonrası İstanbul Teknik Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nde başladığı mimarlık eğitimini, 2008 yılında değişim programı ile École Nationale D’Architecture de Grenoble da sürdürdü. 2011 yılında mimarlık bölümünden mezun oldu. 2011 yılından itibaren TEGET Mimarlık’ta mimari çalışmalarına, 2013 yılından itibaren de İstanbul Teknik Üniversitesi’nde Mimari Tasarım Yüksek Lisans Programı’nda kamusal alanlar ve sınırlar üzerine tez çalışmalarına devam ediyor.